การฉีดวัคซีนป้องกันมะเร็งปากมดลูก (วัคซีน HPV) คืออะไร ใครบ้างควรฉีด ?

การฉีดวัคซีนป้องกันมะเร็งปากมดลูก หรือการฉีดวัคซีน HPV เป็นหนึ่งในวิธีป้องกันโรคมะเร็งที่มีประสิทธิภาพสูง และได้รับการยอมรับจากองค์การอนามัยโลกว่าช่วยลดความเสี่ยงมะเร็งปากมดลูกได้อย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งปัจจุบันวัคซีนชนิดนี้ไม่ได้จำกัดเฉพาะผู้หญิงเท่านั้น แต่ยังแนะนำในผู้ชายด้วย

บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจว่า วัคซีน HPV คืออะไร ป้องกันอะไรได้บ้าง ควรฉีดเมื่อไร และมีข้อควรรู้อะไรบ้างก่อนตัดสินใจ

วัคซีน HPV คืออะไร ? เกี่ยวข้องกับมะเร็งปากมดลูกอย่างไร

HPV ย่อมาจาก Human Papillomavirus เป็นเชื้อไวรัสที่ติดต่อผ่านการสัมผัสทางเพศ มีหลายสายพันธุ์ โดยบางสายพันธุ์เป็นสาเหตุสำคัญของ มะเร็งปากมดลูก รวมถึงมะเร็งอื่นๆ เช่น มะเร็งทวารหนัก มะเร็งช่องปาก และมะเร็งลำคอ

วัคซีน HPV ทำหน้าที่กระตุ้นภูมิคุ้มกันให้ร่างกายสร้าง antibody เพื่อต่อสู้กับเชื้อไวรัสสายพันธุ์เสี่ยงสูง โดยเฉพาะสายพันธุ์ที่เป็นสาเหตุของมะเร็งปากมดลูกมากกว่า 70–90% ขึ้นอยู่กับชนิดของวัคซีน

วัคซีน HPV ป้องกันโรคอะไรได้บ้าง ?

การฉีดวัคซีน HPV ไม่ได้ป้องกันเฉพาะมะเร็งปากมดลูกเท่านั้น แต่ยังช่วยลดความเสี่ยงของโรคอื่นๆ ด้วย ดังนี้

• มะเร็งปากมดลูก
• มะเร็งช่องคลอด และมะเร็งปากช่องคลอด
• มะเร็งทวารหนัก
• มะเร็งช่องปากและลำคอ
• หูดหงอนไก่

การฉีดวัคซีนตั้งแต่อายุน้อยก่อนมีเพศสัมพันธ์ จะช่วยให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันได้ดีที่สุด ซึ่งผู้หญิงทุกคนควรได้รับการฉีดวัคซีน HPV ตั้งแต่ช่วงวัยเจริญพันธุ์

ใครบ้างควรฉีดวัคซีนป้องกันมะเร็งปากมดลูก

การฉีดวัคซีน HPV ไม่ได้จำเป็นสำหรับผู้หญิงเท่านั้น เพราะผู้ชายก็ควรฉีดวัคซีนชนิดนี้เช่นเดียวกัน โดยแนวทางทั่วไปแนะนำให้ฉีดวัคซีน HPV ในกลุ่มดังต่อไปนี้

• เด็กหญิงและเด็กชาย อายุประมาณ 9–14 ปี (ช่วงก่อนเริ่มมีเพศสัมพันธ์)
• ผู้หญิงอายุ 15–26 ปี ที่ยังไม่เคยฉีด
• ผู้ชายที่ต้องการลดความเสี่ยงการติดเชื้อและการแพร่เชื้อ
• ผู้ใหญ่บางกลุ่มอายุเกิน 26 ปี สามารถปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความเหมาะสม

แม้เคยมีเพศสัมพันธ์แล้วก็ยังสามารถฉีดวัคซีนได้ เพราะอาจยังไม่เคยติดเชื้อครบทุกสายพันธุ์ที่วัคซีนป้องกัน

วัคซีน HPV ต้องฉีดกี่เข็ม

จำนวนเข็มขึ้นอยู่กับช่วงอายุที่เริ่มฉีด โดยทั่วไปแล้วจำนวนการฉีดที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับช่วงวัย ดังนี้

• อายุ 9–14 ปี: ฉีด 2 เข็ม โดยมีระยะห่างกันตามกำหนด
• อายุ 15 ปีขึ้นไป: ฉีด 3 เข็ม ภายในระยะเวลาที่แพทย์กำหนด

เพื่อประสิทธิภาพในการลดความเสี่ยงของโรค ควรฉีดให้ครบตามโปรแกรมเพื่อให้ได้ประสิทธิภาพสูงสุด

ฉีดวัคซีน HPV แล้ว ยังต้องตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกหรือไม่ ?

แม้การฉีดวัคซีน HPV จะช่วยลดความเสี่ยงได้มาก แต่ไม่ได้ป้องกันเชื้อทุกสายพันธุ์ ดังนั้นผู้หญิงที่มีอายุถึงเกณฑ์ควรเข้ารับการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูก (Pap smear หรือ HPV DNA test) ตามคำแนะนำของแพทย์อย่างสม่ำเสมอ

การฉีดวัคซีนเป็นการป้องกันขั้นต้นส่วนการตรวจคัดกรองคือการป้องกันขั้นรอง ที่ช่วยให้พบความผิดปกติได้ตั้งแต่ในระยะเริ่มต้น การตรวจคัดกรองควบคู่ไปกับการให้ความสำคัญในการฉีดวัคซีน จึงเป็นวิธีที่ช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดโรคได้อย่างมีประสิทธิภาพ