วัคซีนพื้นฐานสำหรับเด็กไทย (EPI) มีอะไรบ้าง ? แต่ละตัวดีอย่างไร

วัคซีนพื้นฐานสำหรับเด็กไทย หรือที่เรียกว่า EPI (Expanded Program on Immunization) คือชุดวัคซีนที่กระทรวงสาธารณสุขกำหนดให้เด็กไทยทุกคนควรได้รับตามช่วงอายุ เพื่อป้องกันโรคติดเชื้อร้ายแรงที่อาจก่อให้เกิดภาวะแทรกซ้อน พิการ หรือเสียชีวิตจากอาการเจ็บป่วยได้

การได้รับวัคซีนครบตามกำหนด ไม่เพียงช่วยปกป้องเด็กแต่ละคน แต่ยังช่วยสร้างภูมิคุ้มกันหมู่ ลดการแพร่กระจายของโรคในสังคมโดยรวม 

วัคซีนพื้นฐานสำหรับเด็กไทย (EPI) คืออะไร ?

EPI คือ โครงการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคแห่งชาติ ที่กำหนดตารางวัคซีนตามช่วงอายุ ตั้งแต่แรกเกิดจนถึงวัยเรียน โดยวัคซีนเหล่านี้ครอบคลุมโรคสำคัญที่เคยเป็นสาเหตุการเสียชีวิตหรือความพิการในเด็กจำนวนมาก

วัคซีนในโครงการ EPI จะฉีดตามช่วงอายุที่เหมาะสม เพื่อให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันได้ดีที่สุดในแต่ละระยะของพัฒนาการ

วัคซีนพื้นฐานสำหรับเด็กไทย มีอะไรบ้าง ?

1. วัคซีน BCG (ป้องกันวัณโรค)

ฉีดให้ตั้งแต่แรกเกิด ช่วยป้องกันวัณโรครุนแรง เช่น วัณโรคเยื่อหุ้มสมองและวัณโรคชนิดแพร่กระจายในเด็กเล็ก แม้ไม่ป้องกันการติดเชื้อได้ทั้งหมด แต่ช่วยลดความรุนแรงของโรคได้อย่างมาก

2. วัคซีนตับอักเสบบี (Hepatitis B)

ฉีดตั้งแต่แรกเกิด และตามเข็มกระตุ้น ป้องกันโรคตับอักเสบบี ซึ่งอาจนำไปสู่ภาวะตับแข็งและมะเร็งตับในอนาคต การฉีดตั้งแต่แรกเกิดมีความสำคัญมาก โดยเฉพาะในทารกที่มารดามีเชื้อ

3. วัคซีนคอตีบ บาดทะยัก ไอกรน (DTP)

ฉีดเป็นชุดหลายเข็มในช่วงขวบปีแรก และมีเข็มกระตุ้น ป้องกัน 3 โรคร้ายแรง ได้แก่

• คอตีบ ซึ่งอาจทำให้ทางเดินหายใจอุดตัน
• บาดทะยัก ซึ่งทำให้กล้ามเนื้อเกร็งรุนแรง
• ไอกรน ที่ทำให้เด็กเล็กไอรุนแรงจนหายใจลำบาก

วัคซีนชนิดนี้มีบทบาทสำคัญในการลดอัตราการเสียชีวิตของเด็กทั่วโลก

4. วัคซีนโปลิโอ (OPV/IPV)

ฉีดให้ในช่วงทารกและมีเข็มกระตุ้น ป้องกันโรคโปลิโอ ซึ่งอาจทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรงและพิการถาวร ประเทศไทยสามารถควบคุมโรคนี้ได้ดีจากการฉีดวัคซีนอย่างต่อเนื่อง

5. วัคซีนหัด หัดเยอรมัน คางทูม (MMR)

ฉีดในช่วงอายุประมาณ 9–12 เดือน และมีเข็มกระตุ้น ป้องกันโรคติดต่อทางระบบหายใจที่แพร่กระจายง่าย โดยเฉพาะโรคหัดซึ่งอาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนทางปอดและสมอง

6. วัคซีนไข้สมองอักเสบเจอี (Japanese Encephalitis)

ฉีดตามช่วงอายุที่กำหนด ป้องกันโรคไข้สมองอักเสบจากเชื้อไวรัสที่มียุงเป็นพาหะ ซึ่งอาจทำให้เกิดความพิการทางสมองหรือเสียชีวิตได้

7. วัคซีนคอตีบ บาดทะยัก (Td) ในวัยเรียน

ฉีดกระตุ้นในเด็กโตหรือวัยรุ่น ช่วยเสริมภูมิคุ้มกันให้คงอยู่ต่อเนื่อง ลดความเสี่ยงโรคในระยะยาว และลดความรุ่นแรงของโรคได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ทำไมเด็กไทยต้องได้รับวัคซีนครบตามกำหนด

การฉีดวัคซีนพื้นฐานตามโครงการ EPI มีข้อดีหลายด้าน ได้แก่

• ลดความเสี่ยงโรคร้ายแรงที่อาจทำให้พิการหรือเสียชีวิต
• ลดค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาลระยะยาว
• ป้องกันการระบาดในโรงเรียนและชุมชน
• สร้างภูมิคุ้มกันหมู่ให้กับสังคม

การขาดวัคซีนบางเข็ม อาจทำให้ภูมิคุ้มกันไม่สมบูรณ์ จึงควรพาบุตรหลานไปรับวัคซีนตามนัดทุกครั้ง

การฉีดวัคซีนพื้นฐานสำหรับเด็กไทย (EPI) เป็นรากฐานสำคัญของระบบสาธารณสุข ที่ช่วยปกป้องเด็กจากโรคร้ายแรงตั้งแต่แรกเกิด การได้รับวัคซีนครบตามกำหนดไม่เพียงช่วยให้เด็กเติบโตขึ้นอย่างแข็งแรง แต่ยังช่วยลดการระบาดของโรคในสังคมโดยรวมได้อีกด้วย